Het laatste nieuws

22 sep Groengas is niet zo groen

Een investering van honderden miljoenen euro’s in groengas uit mest, zal niet zorgen voor een grote winst voor het klimaat. De daadwerkelijke CO2eq-reductie is kleiner dan op papier, doordat er geen enkele ketenemissies worden toegekend aan mest. Urgenda betoogde al eerder dat een investering in mestvergisting geen goede besteding is van publieke middelen, en vroeg daarom Kalavasta om een berekening te maken van de ketenemissies van mest van de melkveehouderij. De berekeningen bevestigen de zorgen: groengas uit mestvergisting is geen goede investering om klimaatdoelen te halen en zorgt voor het in stand houden van emissies uit de veehouderij.

Deze berekening van Kalavasta naar de potentiële klimaatwinst van groen gas uit mestvergisting van de melkveehouderij laat zien dat de winst behoorlijk tegenvalt.

Uit de berekeningen komt naar voren dat in de casus voor de melkveehouderij de maximale reductie ongeveer 1,5 Mton CO₂-eq bedraagt door vervanging van aardgas met biogas. Maar hiervoor moet de rundveesector veel mest blijven produceren.  Een krimp van 10% van de sector levert volgens de cijfers eenzelfde CO₂-eq reductie op en draagt bovendien bij aan andere opgaven zoals waterkwaliteit en biodiversiteit.

Groen gas uit mest oogt op papier erg gunstig voor het klimaat omdat mest als restproduct wordt behandeld en er geen ketenemissies aan worden toegerekend. Wij redeneren dat wanneer mest een verdienmodel wordt, het redelijk zou zijn om een deel van de emissies van de zuivelketen aan mest toe te rekenen. Bij zo’n bredere toerekening valt de emissiefactor substantieel ongunstiger uit, waarmee het klimaatvoordeel van de subsidie sterkt afneemt.

Urgenda vindt dat een grootschalige investering in deze techniek niet maatschappelijk valt te verantwoorden. Al in 2014 berekende Urgenda voor, hoe Nederland in 2030 energieneutraal zou kunnen worden. Groengas uit mest was en is geen onderdeel van de oplossing. De grote klimaatwinst die de versnellingscolaitie mestverwerking presenteert met een beoogde 4 Mton aan reductie, lijkt vooralsnog een cijferspel en valt niet te reproduceren uit de modelberekeningen van Kalavasta. Urgenda heeft gisteren tijdens het mestdebat via de Partij van de Dieren het rapport overhandigd aan minister Hermans. Zij zal reageren voor de stemming volgende week dinsdag.

Meer achtergrond:

• Een brandbrief van een brede coalitie aan maatschappelijke natuur, gezondheid en klimaatorganisaties: investeren in groengas uit mest is een investering in het in stand houden van de veestapel en daarmee van broeikasgasuitstoot. https://caringfarmers.nl/brandbrief-grootschalige-mestvergisting/
• Opinieartikel van Urgenda in de Volkskrant van 12 juli 2026:

Opinie: is mestverwerking de juiste besteding van publiek geld?

Een brede coalitie van energiebedrijven, banken, veehouderijorganisaties en zuivelbedrijven pleit in Den Haag voor snelle opschaling van mestverwerking op basis van vergisting. Dat klinkt logisch, want als mest slimmer wordt verwerkt, kunnen emissies uit mestopslag en bemesting omlaag. Er kan groen gas worden gemaakt. Waardevolle nutriënten kunnen gericht worden ingezet. En als verwerkte mestproducten worden ingezet als kunstmestvervangers, kán dat helpen om het gebruik van fossiele kunstmest te verminderen.

Urgenda is niet tegen zulke oplossingen. Alles waarmee we de uitstoot, verspilling en afhankelijkheid van fossiele grondstoffen van de landbouw kunnen verminderen, verdient serieuze zorg en aandacht. Maar juist omdat de opgave zo groot is, is het wel belangrijk dat we de juiste vragen stellen en beantwoorden.

Als de vraag is: hoe reduceren we emissies van de huidige vlees- en zuivelproductie? Dan zijn mestverwerking en kunstmestvervanging een logisch onderdeel van het antwoord. Dat kan helpen om mest minder als afvalprobleem te behandelen en meer als een waardevolle grondstof die efficiënt(er) kan worden ingezet als bron van organische stof, energie en mineralen. Het kan boeren perspectief geven, voorzien in de groeiende behoefte aan groen gas en het kan zuivelbedrijven helpen hun klimaatvoetafdruk te verkleinen.

Maar er is een bredere systeemvraag die veel belangrijker is voor de samenleving als geheel. Namelijk: hoe brengen we de uitstoot van stikstof en broeikasgassen uit de landbouw terug op een manier dat de hele maatschappij er beter van wordt? Op een manier die maximaal bijdraagt aan een duurzaam herstel van natuur, bodem, water, dierenwelzijn, voedselzekerheid en volksgezondheid?

Dan verandert het antwoord.

Want mestverwerking lost niet het onderliggende probleem op: de grootschalige import van stikstof in de vorm van veevoer uit het buitenland wordt er niet minder door. Mestverwerking kan de huidige veehouderij iets efficiënter maken en wat emissies beperken, maar maakt de landbouw niet gezonder, of toekomstbestendiger. De druk op onze natuur, bodem, water en leefomgeving blijft te hoog. Net als het land-, energie- en grondstoffengebruik in de mondiale aanvoerketen van de Nederlandse veehouderij.

Wat ons betreft is de kernvraag niet enkel of mestverwerking een goede oplossing is voor het stikstofprobleem, maar ook of mestvergisting een goede overheidsinvestering is. Zijn er wellicht betere investeringsopties die veel effectiever kunnen bijdragen aan verduurzaming van de landbouw en voedselvoorziening?

Publiek geld is schaars. Elke euro die naar (grootschalige) mestverwerking gaat, kan niet worden besteed aan boeren die willen omschakelen naar grondgebonden landbouw. Niet aan innovaties en technieken die bijdragen aan gezondere bodems of verminderd landgebruik zoals lichtere machines en drones of eiwitfermentatie. Niet aan voedselbossen of voederhagen. Niet aan een transitie naar teelten voor groene grondstoffen voor de bouw en de basischemie. Niet aan opschalen van het winnen van groengas en nutriënten uit het riool. Niet aan ondersteuning van boeren die hun stallen dierwaardig willen maken. Niet aan een landelijk programma voor warme biologische maaltijden op scholen.

De coalitie die nu klaarstaat, is indrukwekkend. Energiebedrijven, zuivelbedrijven, veehouderijorganisaties en banken zien kansen voor milieu en economie. Dat zijn private belangen met beperkte publieke voordelen. Maar als het verdienmodel zo kansrijk is, waarom kan deze grote coalitie dit dan niet zelf betalen, zonder grootschalige SDE-subsidies?

Zou het uitgangspunt niet moeten zijn: private partijen financieren mestverwerking waar die rendabel en zorgvuldig kan worden ingezet als onderdeel van een regionale kringloop in de landbouw; publieke middelen gaan naar oplossingen die de maatschappij als geheel veel verder vooruithelpen. Ja, mestverwerking verdient een plek in de gereedschapskist. Maar nee, het is geen alles-in-een oplossing.

De stikstofcrisis vraagt niet alleen om minder emissies uit mest. Zij vraagt om een eerlijker, gezonder en slimmer gebruik van ons land. Goed land is voor gezond voedsel waaronder vlees, zuivel, groenten, granen, oliehoudende gewassen, noten en fruit. Voor groene grondstoffen zoals stro, hennep en hout voor de bouw. En voor veel natuur ter ondersteuning van natuurgebieden, natuurinclusieve landbouw, recreatie en gezondheid.

Ook zonder mestverwerking kunnen we Nederland van het stikstofslot halen. Dat laten wij zien in het rapport Landinzicht en met het 7-vinkjes-programma dat op termijn veel goedkoper is dan de kabinetsplannen, maar waar veel meer mensen baat bij hebben. Ook zonder groengas uit mest, kunnen we Nederland energieneutraal maken, dat blijkt uit de 2030 visie van Urgenda.

Wij hopen dat het kabinet en andere overheden vooral de vraag stellen: is mestverwerking echt een goede investering, of zijn er betere?

Hanneke van Ormondt

Directeur Urgenda